Κηφισός: Η μαύρη κορυφή ενός βρώμικου παγόβουνου

Δ.Τ. 1165                                      –                                          Αθήνα, 29/09/2026

• Το ΠΑΚΟΕ θα προσφύγει μέχρι και στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο
• Σεπτέμβριος 2026: Περιβαλλοντική Ασφυξία στο Λεκανοπέδιο
• Η Ακτινογραφία της Χημικής και Μικροβιολογικής Υποβάθμισης στα Ρέματα της Αθήνας.

Πίσω από το πυκνό τσιμέντο και την καθημερινότητα της πρωτεύουσας κρύβεται μια διαχρονική περιβαλλοντική και υγειονομική βόμβα. Τα ποτάμια και τα ρέματα του λεκανοπεδίου της Αττικής —ο Κηφισός, ο Ποδονίφτης, το ρέμα της Πικροδάφνης και το ρέμα της Χελιδονούς— βρίσκονται σε κατάσταση οικολογικής κατάρρευσης.

Επιστημονικές έρευνες και συστηματικές δειγματοληψίες επιφανειακών υδάτων από ερευνητικούς φορείς αποκαλύπτουν μια ζοφερή πραγματικότητα: οι αστικές αυτές υδάτινες διαδρομές δέχονται ασφυκτικές πιέσεις, εμφανίζοντας ακραία επίπεδα κοπρανώδους μόλυνσης και επικίνδυνο χημικό φορτίο λόγω της ανεξέλεγκτης ανθρώπινης και βιομηχανικής δραστηριότητας.

Η παρούσα τεχνική αναφορά εξετάζει την περιβαλλοντική κατάσταση των κυριότερων επιφανειακών υδάτινων σωμάτων του λεκανοπεδίου Αττικής. Σκοπός της μελέτης είναι η αξιολόγηση της χημικής, φυσικοχημικής και μικροβιολογικής επιβάρυνσης των υδάτων με βάση δειγματοληψίες πεδίου και η σύγκριση των αποτελεσμάτων με τα θεσμοθετημένα Πρότυπα Ποιότητας Περιβάλλοντος (ΠΠΠ).

 Το  λεκανοπέδιο της Αθήνας.

Το λεκανοπέδιο της Αθήνας διέθετε κάποτε σχεδόν 700 ποτάμια, ρυάκια και ρέματα, τα περισσότερα από τα οποία έχουν πλέον καλυφθεί με τσιμέντο και μετατραπεί σε υπόγειους αγωγούς ή δρόμους λόγω της έντονης αστικοποίησης.

Σήμερα από τα  περίπου 700 φυσικά υδάτινα στοιχεία του 19ου αιώνα  επιβιώνουν ορατά λιγότερα από 50. Η κάλυψη των ρεμάτων με μπάζα και άσφαλτο έχει αλλοιώσει τη φυσική αποστράγγιση της πόλης, δημιουργώντας σοβαρούς κινδύνους πλημμυρών.

Τρία ήταν τα μεγάλα ποτάμια της Αθήνας που διέρρεαν την πεδιάδα της Αττικής κατά την αρχαιότητα, οι δύο εκ των οποίων απλώνονταν πέραν των ορίων της πόλεως.

Ποταμός Κηφισός: Το κύριο υδάτινο σώμα του λεκανοπεδίου, εν μέρει εγκιβωτισμένο, το οποίο δέχεται έντονες βιομηχανικές και αστικές πιέσεις. Μεγαλύτερο μέρος του έχει εγκιβωτιστεί κάτω από την ομώνυμη εθνική οδό.

Ο Κηφισός πηγάζει κυρίως από την Πάρνηθα και την Πεντέλη, συλλέγει όμως ύδατα και από το όρος Αιγάλεω καθώς και από μέρος του Υμηττού. Διασχίζει  το Λεκανοπέδιο της Αττικής από τα βόρεια προς τα νοτιοδυτικά, περνώντας ανάμεσα από τα βουνά της Πάρνηθας, της Πεντέλης και του Αιγάλεω, μέχρι να εκβάλλει στον Φαληρικό όρμο.

Κυριότερες περιοχές από τις οποίες περνάει:

• Βόρεια Προάστια: Πηγάζει ανάμεσα στην Πεντέλη, την Εκάλη και την Πάρνηθα, περνώντας από περιοχές όπως η Νέα Ερυθραία, η Κηφισιά (Χελιδονού), η Λυκόβρυση και η Μεταμόρφωση.
• Κεντρικοί / Δυτικοί Δήμοι & Συνοικίες: Συνεχίζει τη διαδρομή του διασχίζοντας ή περνώντας δίπλα από τη Νέα Φιλαδέλφεια, τις Τρεις Γέφυρες, τα Σεπόλια, την Κολοκυνθού, τον Ελαιώνα και τον Βοτανικό.
• Νότια / Νοτιοδυτικά Προάστια (Εκβολές): Κατευθύνεται προς τα νότια περνώντας από τον Άγιο Ιωάννη Ρέντη και καταλήγει στον Σαρωνικό (Φαληρικό όρμο), στα όρια μεταξύ Μοσχάτου, Καλλιθέας και Νέου Φαλήρου

Στην περιοχή της Μεταμόρφωσης, ο ποταμός Κηφισός κινείται ουσιαστικά κατά μήκος και παράλληλα με τον αυτοκινητόδρομο της Εθνικής Οδού Αθηνών-Λαμίας (ΠΑΘΕ). 

Το μήκος του από το Κρυονέρι μέχρι το Φάληρο είναι περίπου 30 χιλιόμετρα αλλά το συνολικό μήκος των πολλών παραχειμμάρων του υπερβαίνει τα 150 χιλιόμετρα. Δίνει έτσι διέξοδο προς το Φαληρικό όρμο, όπου είναι οι εκβολές του, στο μεγαλύτερο μέρος των υδάτων του λεκανοπεδίου και γι’ αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία από υδραυλική άποψη για την Πρωτεύουσα, αποτελεί όμως ταυτόχρονα ένα φυσικό ποτάμιο οικοσύστημα.

Σήμερα ο Κηφισός έχει καταντήσει γεμάτος εστίες μόλυνσης με στάσιμα νερά γεμάτα με τόνους επικίνδυνων χημικών αποβλήτων  από τα εργοστάσια και σκουπίδια που σταματούν τη ροή του νερού του γι αυτό δεν είναι τυχαίο, ο επιστημονικός κόσμος να το αποκαλύπτει  «Καθρέφτη» της Βιομηχανικής και Αστικής Επιβάρυνσης. 

Στα μεσαία και κάτω αστικά του τμήματα, οι συγκεντρώσεις ρύπων ξεπερνούν σταθερά τα θεσμοθετημένα όρια από 200% έως και 500%. Οι μετρήσεις του Χημικά Απαιτούμενου Οξυγόνου (COD) εκτινάσσονται συστηματικά πάνω από το κρίσιμο όριο των 45 mg/L, προσεγγίζοντας τιμές που συναντώνται σε ανεπεξέργαστα απόβλητα.

Σε περιπτώσεις παράνομων διοχετεύσεων βιομηχανικών λυμάτων, το Διαλυμένο Οξυγόνο (DO) έχει καταγραφεί σε επίπεδα μηδέν, προκαλώντας τον ακαριαίο θάνατο της υδρόβιας ζωής. Μόνο κοντά στις πηγές του, στην περιοχή του Κρυονερίου, η ποιότητα διατηρείται ικανοποιητική.

Παράλληλα, το μικροβιολογικό του φορτίο είναι σοκαριστικό: η ετήσια μέση συγκέντρωση του βακτηρίου Escherichia coli (E. coli) κυμαίνεται μεταξύ 16.822 και 26.780 cfu/100 mL, δηλαδή έως και 50 φορές πάνω από το όριο επαρκούς ποιότητας.

Ο Ιλισός

 Το ιερό ποτάμι των αρχαίων Αθηναίων, πηγάζει από τον Υμηττό, διέσχιζε την πόλη περνώντας μπροστά από το Παναθηναϊκό Στάδιο και κατέληγε στον Κηφισό. Σήμερα είναι καλυμμένος (κάτω από τη λεωφόρο Βασιλέως Κωνσταντίνου και την οδό Μιχαλακοπούλου).

Ηριδανός.

 Ο μικρότερος από τους ιστορικούς ποταμούς, πηγάζει από τον Λυκαβηττό, πέρασε μέσα από τον αρχαιολογικό χώρο του Κεραμεικού, όπου είναι ορατό ένα τμήμα του, και καταλήγει υπόγειος.

Ποδονίφτης – Κύριος παραπόταμος του Κηφισού.

Ο παραπόταμος του Κηφισού που διασχίζει πυκνοκατοικημένες αστικές ζώνες πηγάζει από τα Τουρκοβούνια και από τις νοτιοδυτικές πλαγιές του Πεντελικού όρους και καταλήγει στον Κηφισό ποταμό, διασχίζοντας ή περνώντας υπόγειο από αρκετές περιοχές και δήμους της Αττικής.

Διαδρομή και Περιοχές

• Πεντέλη: Οι αρχικές πηγές του βρίσκονται στις παρυφές του βουνού.
• Χαλάνδρι: Κατεβαίνει από το Πάτημα Χαλανδρίου (κατά μήκος της οδού Δουκίσσης Πλακεντίας), όπου σε ορισμένα σημεία είναι ακόμα ανοιχτό, ενώ αλλού έχει καλυφθεί.
• Φιλοθέη & Ψυχικό: Περνά κάθετα από τους δήμους Φιλοθέης και Ψυχικού, διατηρώντας στη Φιλοθέη ανοιχτά και πιο φυσικά τμήματα. Διασχίζει επίσης υπόγεια τη Λεωφόρο Κηφισίας.
• Νέα Ιωνία: Στη συνέχεια εισέρχεται στη Νέα Ιωνία, όπου η κοίτη του έχει σκεπαστεί και μετατραπεί σε δρόμο (κλειστός αγωγός).
• Νέα Φιλαδέλφεια / Νέα Χαλκηδόνα: Συνεχίζει την πορεία του στην περιοχή του Ποδονίφτη (ονομασία που δόθηκε ιστορικά από το ρέμα), όπου εμφανίζεται ξανά ανοιχτό και καταπράσινο.

Κρύβει πίσω του μια μεγάλη ιστορία, ενώ η σημερινή του κατάσταση αποτελεί σημείο τριβής ανάμεσα στην αστική ανάπτυξη και την περιβαλλοντική προστασία.

Όπως συνέβη και με τον Ιλισό, το μεγαλύτερο μέρος του Ποδονίφτη θυσιάστηκε στον βωμό της ανοικοδόμησης. Σήμερα, είναι κλειστός υπόγειος αγωγός στα εξής κύρια σημεία:

Χαλάνδρι (κοντά στο Νομισματοκοπείο): Μετά το Πάτημα, η κοίτη του σκεπάζεται από δρόμους και περνά υπόγεια μέχρι να φτάσει στη Λεωφόρο Κηφισίας,

Κάτω από τη Λεωφόρο Κηφισίας: Διασχίζει κάθετα και υπόγεια έναν από τους πιο κεντρικούς οδικούς άξονες της Αθήνας.

Νέα Ιωνία: Εδώ το ποτάμι έχει «εξαφανιστεί» εντελώς από την επιφάνεια. Έχει καλυφθεί από τσιμέντο και από πάνω του έχουν κατασκευαστεί δρόμοι, όπως η οδός Καποδιστρίου.

Η περιβαλλοντική επιβάρυνση του Ποδονίφτη είναι εξαιρετικά σοβαρή και πολυεπίπεδη, καθώς το ρέμα διασχίζει μερικές από τις πιο πυκνοκατοικημένες περιοχές της Αττικής.

Τα κυριότερα προβλήματα που συνθέτουν την υποβάθμισή του περιλαμβάνουν:

Χημική και Μικροβιολογική Ρύπανση: Το ρέμα αντιμετωπίζει έντονο πρόβλημα από παράνομες απορρίψεις λυμάτων, βιομηχανικών αποβλήτων και χημικών ουσιών μέσω των αγωγών όμβριων υδάτων.

Πρόσφατες επιστημονικές μετρήσεις δείχνουν πολύ υψηλές συγκεντρώσεις νιτρικών, καθώς και επικίνδυνα μικρόβια που απειλούν τη δημόσια υγεία και την εναπομείνασα πανίδα.

Τσιμεντοποίηση και Απώλεια Φυσικής Κοίτης: Μεγάλο μέρος του Ποδονίφτη έχει ιστορικά εγκιβωτιστεί ή μετατραπεί σε τσιμεντένιο οχετό. Αν και το Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ) ακύρωσε παλαιότερα σχέδια για το τσιμέντωμα των τελευταίων 770 μέτρων φυσικής κοίτης, η Περιφέρεια Αττικής επανάφερε πρόσφατα μελέτες για τη μετατροπή του σε ανοιχτό αγωγό. Αυτό προκαλεί σφοδρές αντιδράσεις από τον Δήμο Αθηναίων και συλλόγους όπως η Ροή – Σύλλογος Πολιτών υπέρ των Ρεμάτων, που τονίζουν ότι η σφράγιση του εδάφους καταστρέφει τη βιοποικιλότητα και αυξάνει τον πλημμυρικό κίνδυνο.

Αστική Πίεση και Μπάζα: Λόγω της άναρχης αστικής ανάπτυξης, η πρόσβαση στο ποτάμι είναι αποκλεισμένη σε πολλά σημεία από κτίσματα. Παράλληλα, τμήματά του χρησιμοποιούνται συστηματικά ως χώροι ανεξέλεγκτης απόρριψης μπάζων και απορριμμάτων.

Αύξηση Πλημμυρικού Κινδύνου: Η απώλεια της φυσικής ικανότητας του εδάφους να απορροφά τα νερά, σε συνδυασμό με την κλιματική κρίση, μετατρέπει τον χείμαρρο σε επικίνδυνο αγωγό κατά τη διάρκεια έντονων βροχοπτώσεων, απειλώντας παρόχθιες περιοχές όπως η Φιλοθέη, τα Πατήσια και η Νέα Φιλαδέλφεια.

Το ρέμα της Πικροδάφνης

Αποτελεί  το τελευταίο ρέμα της νότιας Αττικής που διατηρεί σε μεγάλο βαθμό τη φυσική του μορφή. Το ρέμα, αφού ξεκινήσει από τα όρια του Βύρωνα/Καρέα (πρόποδες του Υμηττού), διασχίζει ή στους οποίους ορίζει σύνορα είναι τέσσερις – Ηλιούπολη, Άγιος Δημήτριος, Άλιμος και Παλαιό Φάληρο.

Για περισσότερα από 150 χρόνια, η περιοχή γύρω από το ρέμα μεταμορφωνόταν ραγδαία από αγροτική ζώνη σε μια πυκνοκατοικημένη αστική περιοχή, “κακοποιώντας” το ρέμα με μπαζώματα, καταστροφή της παραρεμάτιας βλάστησης, αυθαίρετες δομήσεις και παράνομες διοχετεύσεις λυμάτων.

Ενώ στα ψηλά τμήματα η εικόνα είναι ελεγχόμενη, στα χαμηλότερα αστικά τμήματα η κατάσταση υποβαθμίζεται βίαια. Γεωχημικές αναλύσεις δείχνουν αυξημένες συγκεντρώσεις νιτρικών και φωσφορικών αλάτων, ενώ οι συγκεντρώσεις των κολοβακτηριοειδών ξεπερνούν τα όρια ασφαλείας, κυρίως λόγω της αστικής απορροής και των διάσπαρτων απορριμμάτων.

Παρά τις παρεμβάσεις, περίπου 3 χιλιόμετρα έχουν εγκιβωτιστεί σε τσιμέντο, ενώ το υπόλοιπο παραμένει φυσικό, προσφέροντας καταφύγιο σε σπάνια πανίδα (πουλιά, αμφίβια) και πλούσια χλωρίδα.

Το Ρέμα Χαλανδρίου (γνωστό και ως Ρεματιά Πεντέλης – Χαλανδρίου ή Ρέμα Πολυδρόσου)

 Είναι  ένας από τους σημαντικότερους εναπομείναντες «πράσινους πνεύμονες» της Αττικής. Έχει συνολικό μήκος περίπου 6,6 χιλιόμετρα στην ανοιχτή του κοίτη και πηγάζει από τις νοτιοδυτικές πλαγιές του όρους Πεντέλης (κοντά στη σπηλιά του Νταβέλη). Κατεβαίνοντας προς το λεκανοπέδιο, το ρέμα διασχίζει με κατεύθυνση νότια-νοτιοδυτική (ΝΝΔ) τους εξής 6 δήμους της βορειοανατολικής Αθήνας:  Παλαιά Πεντέλη & Νέα Πεντέλη,  Μελίσσια, Βριλήσσια,  Μαρούσι (Αμαρούσιο),  Χαλάνδρι (εδώ το ρέμα αποκτά τον πιο αναγνωρίσιμο χαρακτήρα του, καθώς διασχίζει τις συνοικίες του Χαλανδρίου (όπως το Πολύδροσο).

Στο ύψος του κέντρου του Χαλανδρίου (κοντά στην οδό Σολωμού), η ανοιχτή ροή σταματά. Το ρέμα εγκιβωτίζεται, μπαίνει σε υπόγειο σκεπαστό αγωγό, περνά κάτω από τη Λεωφόρο Κηφισίας και τελικά εκβάλλει στον Ποδονίφτη και στη συνέχεια στον Κηφισό ποταμό.

Ρέμα Χελιδονούς.

Βόρειος παραπόταμος του Κηφισού, με περιορισμένη αστική επίδραση στα ανώτερα τμήματά του.

Η περιβαλλοντική επιβάρυνση του Ρέματος Χελιδονούς στην Κηφισιά αποτελεί ένα σοβαρό ζήτημα υποβάθμισης για το οικοσύστημα της Αττικής, καθώς το ρέμα είναι βασικός παραπόταμος του Κηφισού και προστατεύεται ως ζώνη ιδιαίτερου φυσικού κάλλους.

Οι κυριότεροι παράγοντες που προκαλούν την περιβαλλοντική του υποβάθμιση περιλαμβάνουν:

• Παράνομες απορρίψεις λυμάτων και χημικών: Κατά καιρούς υπάρχουν έντονες καταγγελίες για ανεξέλεγκτη διοχέτευση αστικών λυμάτων και χημικών αποβλήτων, που υποβαθμίζουν την ποιότητα των επιφανειακών υδάτων και απειλούν τη δημόσια υγεία.
• Ανεξέλεγκτη ρίψη μπάζων και σκουπιδιών: Η κοίτη και οι όχθες του ρέματος επιβαρύνονται συστηματικά από στερεά απόβλητα και οικοδομικά υλικά, γεγονός που εμποδίζει τη φυσική ροή του νερού και αλλοιώνει το τοπίο.
• Ανθρωπογενείς παρεμβάσεις και «οχετοποίηση»: Οι τοπικοί φορείς και οι περιβαλλοντικές οργανώσεις εκφράζουν σοβαρές αντιδράσεις σχετικά με τα έργα διευθέτησης και εγκιβωτισμού της φυσικής κοίτης. Υπάρχουν προσφυγές κατά της τσιμεντοποίησης του ρέματος, με το επιχείρημα ότι αλλοιώνεται ο φυσικός βιότοπος και αυξάνεται μακροπρόθεσμα ο κίνδυνος πλημμυρικών φαινομένων στα χαμηλότερα στρώματα του Κηφισού.
• Πλημμυρική πίεση & διάβρωση: Λόγω των επιχωματώσεων και της άναρχης αστικής ανάπτυξης γύρω από τη λεκάνη απορροής, το ρέμα δέχεται μεγάλους όγκους ομβρίων υδάτων. Αυτό οδηγεί σε έντονη διάβρωση των πρανών και καταστροφές σε παρακείμενες υποδομές (όπως στην οδό Δεκελείας

Μετρήσεις και Νομοθετικά Όρια Αναφοράς

Τα επιτρεπόμενα όρια σύμφωνα με ΚΥΑ 46399/1352/1986. (Παράρτημα Ι – Κατηγορια Α1 για την ποιότητα επιφανειακών νερών) των Κολοβακτηριοειδή, E. Coli, Εντερόκοκκοι είναι  50/100 ml, 20 / 100 ml, 20/ 100 ml αντίστοιχα.

Η αγωγιμότητα των υδάτων δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 1000 μS/cm.

*Σύμφωνα  με  την  Οδηγία 2008/105/ΕΚ  σχετικά  με  πρότυπα  ποιότητας  περιβάλλοντος  στον  τομέα  της  πολιτικής  των  υδάτων,  η  συγκέντρωση  νιτρικών  πρέπει να είναι μικρότερη από  7mg/l. 

*Σύμφωνα με την Οδηγία 75/440/ΕΟΚ, η  συγκέντρωση  Νιτρικών  πρέπει  να  είναι  μικρότερη  από  50mg/l  σε  περιπτώσεις  ιδιαιτέρων κλιματολογικών συνθηκών, με ενδεικτική τιμή τα 25mg/l. 

**Αριθμ. 20488  Αρ. Φύλλου 749 31 Μαΐου 2010 Καθορισμός Ποιοτικών Περιβαλλοντικών Προτύπων στον ποταμό Ασωπό και Οριακών Τιμών Εκπομπών υγρών βιομηχανικών αποβλήτων στη λεκάνη απορροής του Ασωπού. η συγκέντρωση   των Νιτρικών  ορίζετε σε 3,5 – 6 mgNO3−N /l

  *Σύμφωνα  με  την  Οδηγία 91/271/ΕΟΚ  για  την  επεξεργασία  των  αστικών  λυμάτων, η συγκέντρωση του Ολικού Φωσφόρου

 πρέπει να είναι μικρότερη από  2,0mg/l. 

*Σύμφωνα  με  την  Οδηγία 2008/105/ΕΚ  σχετικά  με  πρότυπα  ποιότητας  περιβάλλοντος  στον  τομέα  της  πολιτικής  των  υδάτων,  η  συγκέντρωση  ολικού  Φωσφόρου  πρέπει  να  είναι  μικρότερη  από 1mg/l. 

*Σύμφωνα  με  την  Οδηγία  75/440/ΕΟΚ,  η  συγκέντρωση  φωσφορικών  πρέπει  να  είναι  μικρότερη  από 0,4  (ύδατα Α1) και 0,7 mg/l (ύδατα Α2 και Α3). 

** ΚΥΑ Αρ. οικ. 46399/1352. Αρ. φ 438. 3-07-1986: απαιτούμενη ποιότητα των επιφανειακών νερών που προορίζονται για «πόσιμα» «κολύμβηση» «διαβίωση ψαριών» «καλλιέργεια και αλιεία», η συγκέντρωση των  Φωσφόρικών πρέπει να είναι από 0,4 έως 0,7 Ρ₂Ο₅mg/l,  των Νιτρικών  25 – 50  mgNO3−N/l    και των θειικών 150 – 250 mg SO4/l

** ΚΥΑ  Αριθμ. οικ. 100079 Αρ. Φύλλου 135. 22 – 01 – 2015. Τροποποίηση της υπ’ αριθμ. 20488/2010 κοινής υπουργικής απόφασης «Καθορισμός Ποιοτικών Περιβαλλοντικών Προτύπων στον ποταμό Ασωπό και Οριακών Τιμών Εκπομπών υγρών βιομηχανικών αποβλήτων στη λεκάνη απορροής του Ασωπού (Β΄ 749)» και συναφείς διατάξεις. Στο Πίνακας 6: Οριακές Τιμές Εκπομπών λοιπών φυσικοχημικών παραμέτρων, αναφέρετε η συγκέντρωση του Ολικού Φωσφόρου 5 mg/l, Νιτρικών  11 mgNO3−N/l και θειικών 750 mg/l.

Αποτελέσματα των μετρήσεων και Αξιολόγηση Φυσικοχημικής και Μικροβιολογικής Ποιότητας Επιφανειακών υδάτων της Αθήνας.

Τα αποτελέσματα των μετρήσεων για την περιβαλλοντική αξιολόγηση των επιφανειακών υδάτων της Αθήνας είναι συγκεντρωμένα στους πίνακες που ακολουθούν.

Μικροβιολογικό φορτίο.

Και τα 20 εξεταζόμενα δείγματα νερού παρουσίαζαν υπερβολικά αυξημένη ποσότητα των μικροοργανισμών δεικτών κοπρανώδους μόλυνσης (πίνακας 1). 

Ο μικροβιακός φόρτος αποτελεί κίνδυνο για τους πληθυσμούς που ζουν γύρω από τον Κηφισό, αφού μικρόβια μεταφέρονται με τον αέρα ή  μπορεί να έχουν διεισδύσει στον υπόγειο φορέα

Ασφαλώς δεν πίνουμε νερό από τον Κηφισό, όμως, τα νερά του χύνονται στη θάλασσα, όπου υπάρχουν ανθρώπινες δραστηριότητες ( κολύμβηση, ψάρεμα ), με αποτέλεσμα να υπάρχει κίνδυνος για τη δημόσια Υγεία.

Η χρόνια ρύπανση περνά στον υδροφόρο ορίζοντα και την τροφική αλυσίδα, καθώς οι ρύποι καταλήγουν στον Σαρωνικό, επηρεάζοντας την αλιεία και την κολύμβηση. Παράλληλα, σε παραποτάμιες περιοχές, υπάρχει κίνδυνος μεταφοράς αερομεταφερόμενων μικροβίων από την κοίτη των ποταμών. Επίσης  ο πληθυσμός κινδυνεύει μέσω της διατροφής, από την κατανάλωση ψαριών που αλιεύτηκαν κοντά στις εκβολές του αλλά και από την κολύμβηση στην ίδια περιοχή.

Σαλμονέλα εντοπίζεται ακόμα και σε διάφορες παραποτάμιες περιοχές, όπως, για παράδειγμα, στον Ποδονίφτη.

Φυσικοχημικές παράμετροι

Σημαντικά στοιχεία για την ποιότητα των υδάτων προσφέρει και η μέτρηση της Θολότητας, η οποία αντανακλά τη συγκέντρωση των αιωρούμενων στερεών στην κοίτη των ποταμών. Σε συνθήκες καλού περιβαλλοντικού ελέγχου, η θολότητα στα ρέματα της Αττικής θα έπρεπε να διατηρείται κάτω από το όριο των 5 NTU. Ωστόσο, στα αστικά τμήματα του Κηφισού και του Ποδονίφτη, οι τιμές συχνά ξεπερνούν τα 10 με 25 NTU, ενώ σε περιπτώσεις παράνομων βιομηχανικών ρίψεων ή μετά από βροχοπτώσεις παρατηρούνται ακραίες αιχμές. Η αυξημένη θολότητα εμποδίζει τη διείσδυση του φωτός, περιορίζει τη φωτοσύνθεση και επιτείνει τη βιολογική υποβάθμιση του υδάτινου δικτύου

Για τους ρύπους TSS (Total Suspended Solids – Ολικά Αιωρούμενα Στερεά) και TDS (Total Dissolved Solids – Ολικά Διαλυμένα Στερεά), οι τιμές μετρούνται σε mg/L και αποτυπώνουν το βάρος των σωματιδίων που βρίσκονται στο νερό (είτε αιωρούνται είτε έχουν διαλυθεί πλήρως). 

Οι ακριβείς οριακές τιμές και τα περιβαλλοντικά κριτήρια για τα ρέματα και τον Κηφισό διαμορφώνονται ως εξής: 

1.  TSS (Ολικά Αιωρούμενα Στερεά)

Το TSS μετρά τα ορατά σωματίδια (λάσπη, άμμος, οργανική ύλη) που δεν περνούν από φίλτρο. Συνδέεται άμεσα με τη θολερότητα, τη διάβρωση των εδαφών και τα βιομηχανικά απόβλητα. 

• Όριο Καλής Οικολογικής Κατάστασης (Στόχος ΣΔΛΑΠ): ≤ 25 mg/L (σε ορισμένες διεθνείς κατευθυντήριες γραμμές ορίζεται και έως 30 mg/L). 
• Φυσικό Υπόβαθρο (Καθαρά νερά): Σε περιόδους κανονικής ροής μακριά από αστικές ζώνες, οι τιμές είναι εξαιρετικά χαμηλές, συνήθως < 5 mg/L. 
• Όριο «Συναγερμού» / Ρύπανσης: Τιμές άνω των 50 mg/L (που μετά από έντονες βροχοπτώσεις ή λόγω παράνομων εκβιομηχανικών απορρίψεων στον Κηφισό μπορεί να εκτιναχθούν στα 100 – 200 mg/L) προκαλούν σοβαρά προβλήματα. Φράζουν τα βράγχια των ψαριών, καλύπτουν την κοίτη καταστρέφοντας τα αυγά των οργανισμών και εμποδίζουν τη φωτοσύνθεση. 
• Ανώτατο Όριο Διάθεσης Αποβλήτων (Οδηγία 91/271/ΕΟΚ): Το ανώτατο όριο για επεξεργασμένα αστικά ή βιομηχανικά λύματα που πέφτουν στο ποτάμι είναι τα 35 mg/L. Αν οι μετρήσεις στην κοίτη ξεπερνούν αυτή την τιμή, υπάρχει άμεση, παράνομη διοχέτευση αποβλήτων. 
•  To TDS μετρά τα «αόρατα» διαλυμένα άλατα και μέταλλα (χλωριούχα, θειικά, ασβέστιο κ.λπ.) που περνούν από το φίλτρο. Συνδέεται άμεσα με την ηλεκτρική αγωγιμότητα ). 

• Θεσμοθετημένο Όριο Αναφοράς / Στόχος: 1000 mg/L έως 1500 mg/L . Σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία (ΚΥΑ Γ1δ/ΓΠοικ. 67322) και τα διεθνή πρότυπα, τιμές έως 1000 mg/L θεωρούνται αποδεκτές για επιφανειακά ύδατα γλυκού νερού.
• Φυσικό Υπόβαθρο (Καθαρά νερά): Στις πηγές των ρεμάτων της Αθήνας, το TDS κυμαίνεται, μεταξύ 290 και 500 mg/L.
• Κατάσταση «Συναγερμού» (Ακραία Ρύπανση): Τιμές άνω των 1500 mg/L υποδηλώνουν έντονη βιομηχανική επιβάρυνση ή εισροή αστικών λυμάτων.
• Εξαίρεση εκβολών: Κοντά στις εκβολές της Πικροδάφνης και του Κηφισού, το TDS εκτοξεύεται φυσιολογικά σε χιλιάδες mg/L λόγω της ανάμειξης με το θαλασσινό νερό (το οποίο έχει TDS περίπου 35.000 mg/L). 

 Το  COD (Chemical Oxygen Demand – το COD δεν αποτελεί μια συγκεκριμένη χημική ουσία, αλλά έναν δείκτη που μετρά το συνολικό φορτίο οργανικής (και μέρους ανόργανης) ρύπανσης στο νερό. Όσο υψηλότερο είναι το COD, τόσο περισσότερα απόβλητα (αστικά ή βιομηχανικά) υπάρχουν στο ποτάμι, τα οποία καταναλώνουν το διαλυμένο οξυγόνο και προκαλούν ασφυξία στο οικοσύστημα.

Για  τον Κηφισό σημαίνει: Τιμές σε αυτό το επίπεδο υποδηλώνουν έντονη ανθρωπογενή επίδραση. Στα μεσαία και κάτω τμήματα του Κηφισού και του Ποδονίφτη, το COD συχνά ξεπερνά κατά πολύ αυτό το όριο λόγω της συνεχούς εισροής αστικών και βιομηχανικών αποβλήτων.

Το Ανώτατο Όριο Διάθεσης Αποβλήτων σε Αποδέκτες: 125 mg/L

Καταστροφικές για το υδάτινο περιβάλλον είναι και οι καταγραφές του Χημικά Απαιτούμενου Οξυγόνου (COD), ενός δείκτη που αποτυπώνει το συνολικό οργανικό και βιομηχανικό φορτίο των υδάτων. Στα  επιβαρυμένα τμήματα του Κηφισού, οι μετρήσεις εκτινάσσονται συστηματικά πάνω από το κρίσιμο όριο των 125 mg/L, προσεγγίζοντας οριακές τιμές που συναντώνται μόνο σε βιομηχανικά απόβλητα και στερώντας από το οικοσύστημα το απαραίτητο διαλυμένο οξυγόνο.

Νιτρικά.

Οι μετρήσεις στα επιφανειακά ύδατα του Κηφισού ρέμα Ποδονίφτης Χελιδονούς  έδειξαν ανησυχητικές συγκεντρώσεις νιτρικών αλάτων. Ενώ σε μη επιβαρυμένα φυσικά οικοσυστήματα οι τιμές των νιτρικών κινούνται κάτω από 1 mg/L, σε αρκετά αστικά τμήματα του ποταμού οι συγκεντρώσεις προσεγγίζουν ή και ξεπερνούν το πλησιάζουν τα ανώτατα νομοθετημένα όρια ή τα ξεπερνούν. 

Το  υδάτινο περιβάλλον βρίσκεται σε καθεστώς έντονου ευτροφισμού, προκαλώντας δραματική πτώση του διαλυμένου οξυγόνου.

Στη συσσώρευση των νιτρικών και στην εισβολή τους στον υδροφόρο ορίζοντα οδηγεί, εκτός από την αλόγιστη χρήση των λιπασμάτων, και το νερό της βροχής, το οποίο καθώς πέφτει, τα διαλύει και τα παρασύρει μαζί του στο έδαφος. Επίσης, τα νιτρικά μπορεί να προέρχονται και από αστικά, βιομηχανικά ή κτηνοτροφικά απόβλητα. Υπάρχουν ακόμη και στον αέρα, λόγω της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, με αποτέλεσμα να παρασύρονται από τη βροχή ή να αποτίθενται στο έδαφος.

Φωσφορικά

Ιδιαίτερα ανησυχητικά είναι τα ευρήματα για τα φωσφορικά άλατα (PO3 -4), τα οποία αποτελούν τον κύριο υπαίτιο για το φαινόμενο του ευτροφισμού. Σύμφωνα με τα περιβαλλοντικά πρότυπα και το Σχέδιο Διαχείρισης Υδάτων Αττικής (ΣΔΛΑΠ EL06), για να διατηρήσει ένα ποτάμι την υγιή οικολογική του ισορροπία, οι συγκεντρώσεις των φωσφορικών ιόντων δεν πρέπει να ξεπερνούν το αυστηρό όριο των 0.31mg/L  (ή 0,23mg/L αν εκφραστούν ως P2O5). Στον Κηφισό και τον Ποδονίφτη, η ανεξέλεγκτη απορροή αστικών αποβλήτων και απορρυπαντικών εκτινάσσει τις τιμές αυτές πολύ πάνω από τα όρια ασφαλείας, στερώντας το πολύτιμο οξυγόνο από το υδάτινο οικοσύστημα.

Θειικά.

Παράλληλα με τα θρεπτικά συστατικά, οι μετρήσεις έδειξαν σημαντική επιβάρυνση και σε θειικά ιόντα (SO4 2-), έναν ρύπο που συνδέεται άμεσα με βιομηχανικές εκροές και παράνομες απορρίψεις. Ενώ σε μη μολυσμένα επιφανειακά νερά οι τιμές κυμαίνονται σε χαμηλά επίπεδα, σε αρκετά σημεία του Κηφισού οι συγκεντρώσεις προσεγγίζουν ή ξεπερνούν το ανώτατο θεσμοθετημένο όριο των 250mg/L που ορίζουν τα περιβαλλοντικά πρότυπα ποιότητας. Η υπέρβαση αυτή όχι μόνο καθιστά το νερό εξαιρετικά διαβρωτικό, αλλά σε συνθήκες έλλειψης οξυγόνου οδηγεί στον σχηματισμό τοξικού υδρόθειου, επιτείνοντας την οικολογική ασφυξία του ποταμού.

Χλωριούχα

Για τα χλωριούχα ιόντα (Cl-) στα επιφανειακά ύδατα της Αθήνας (Κηφισός, Πικροδάφνη κ.λπ.), τα θεσμοθετημένα όρια και οι τιμές αναφοράς που χρησιμοποιούνται για την αξιολόγηση της ρύπανσης ορίζονται ως εξής: Το Θεσμοθετημένο Όριο Αναφοράς: 250 mg/L

Ωστόσο, θεωρείται ότι τα νερά του Κηφισού και των ρεμάτων, αν δείχνουν τιμές 100 – 200 mg/L, παρόλο που τεχνικά βρίσκονται κάτω από το ανώτατο όριο των 250 mg/L, αποτελούν ξεκάθαρη και βίαιη ένδειξη ανθρωπογενούς ρύπανσης (εισροή ανεπεξέργαστων αστικών λυμάτων, βιομηχανικών αποβλήτων ή ρίψεων από βυτιοφόρα).3. Το Όριο Εκβολών / Θαλάσσιας Διείσδυσης

Εξαίρεση αποτελούν τα 3 δείγματα τα οποία έχουν συλλεχθεί  στα σημεία εκβολής του στη θάλασσα, όπως η Πικροδάφνη (στο Φάληρο/Άλιμο) και ο Κηφισός (στον Φαληρικό Όρμο).  Οι  τιμές των χλωριούχων κοντά στις εκβολές ενδέχεται να εκτοξεύονται φυσιολογικά λόγω του φαινομένου της υφαλμύρωσης (ανάμειξη με θαλασσινό νερό). Εκεί οι τιμές μπορεί να ξεπεράσουν κατά πολύ τα 250 mg/L, χωρίς αυτό να οφείλεται αποκλειστικά σε ρύπανση, αλλά στην παλίρροια.

Νιτρώδη

Για τα νιτρώδη άλατα (NO2 -) στα επιφανειακά ύδατα, τα πράγματα είναι πολύ πιο αυστηρά σε σχέση με τα νιτρικά, καθώς τα νιτρώδη είναι εξαιρετικά τοξικά για τους υδρόβιους οργανισμούς (ειδικά για τα ψάρια) και αποτελούν δείκτη πρόσφατης, «φρέσκιας» οργανικής ρύπανσης (π.χ. ανεπεξέργαστα αστικά λύματα).

Οι ακριβείς οριακές τιμές και τα περιβαλλοντικά πρότυπα ποιότητας διαμορφώνονται ως εξής:

1. Το Αυστηρό Όριο Προστασίας της Υδρόβιας Ζωής: 0,01 έως 0,03 mg/L

• Πού βασίζεται: Σύμφωνα με τα διεθνή περιβαλλοντικά πρότυπα και τις κατευθυντήριες γραμμές που ενσωματώνονται στα Σχέδια Διαχείρισης (ΣΔΛΑΠ) Αττικής, για να θεωρείται ένα ποτάμι ασφαλές για την πανίδα του (ψάρια, αμφίβια, μακροασπόνδυλα), τα νιτρώδη πρέπει να είναι σχεδόν μηδενικά.
• Τι σημαίνει: Τιμές άνω των 0,03 mg/L θεωρούνται ήδη ένδειξη οικολογικής υποβάθμισης.

2. Το Όριο «Κρίσιμης» Τοξικότητας: 0,10 έως 0,50 mg/L

• Οξεία Τοξικότητα: Συγκεντρώσεις νιτρωδών που αγγίζουν ή ξεπερνούν τα 0,10 – 0,20 mg/L προκαλούν στα ψάρια μια θανατηφόρα πάθηση που ονομάζεται «νόσος του καφέ αίματος» (μεθαιμοσφαιριναιμία), η οποία τους στερεί το οξυγόνο.
• Ένδειξη Ρύπανσης: Αν οι μετρήσεις σας στον Κηφισό, τον Ποδονίφτη ή την Πικροδάφνη δείχνουν τιμές κοντά στο 0,50 mg/L, αυτό σημαίνει ότι στο σημείο πέφτουν ανεπεξέργαστα αστικά λύματα (κόπρανα) ή βιομηχανικά απόβλητα σε πολύ κοντινή απόσταση, καθώς τα νιτρώδη δεν έχουν προλάβει ακόμα να οξειδωθούν σε νιτρικά.

Σύμφωνα με τα συμφραζόμενα, τα ευρήματα για τα νιτρώδη άλατα (NO 2-) προκαλούν ιδιαίτερο προβληματισμό, καθώς πρόκειται για έναν ρύπο που αποτελεί “αδιάψευστο μάρτυρα” πρόσφατης και άμεσης διοχέτευσης ανεπεξέργαστων αστικών λυμάτων.

Ενώ στα φυσικά και υγιή οικοσυστήματα τα νιτρώδη είναι σχεδόν ανύπαρκτα (κάτω από το αυστηρό οικολογικό όριο των 0,03 mg/L), σε αρκετά αστικά τμήματα των ρεμάτων οι τιμές καταγράφονται πολλαπλάσιες. Οι συγκεντρώσεις αυτές όχι μόνο υποδηλώνουν σοβαρή υγειονομική επιβάρυνση, αλλά ξεπερνούν τα όρια οξείας τοξικότητας για την υδρόβια ζωή, προκαλώντας ασφυξία στους εναπομείναντες οργανισμούς των ποταμών της Αθήνας

Η σωτηρία των ρεμάτων της Αθήνας δεν είναι ζήτημα αισθητικής, αλλά άμεσης υγειονομικής ασφάλειας. Οι υγειονομικοί φορείς τονίζουν ότι η λύση απαιτεί πολιτική βούληση και άμεσα “χειρουργικά” μέτρα.

Η καθολική σφράγιση των παράνομων αγωγών αποχέτευσης, η εγκατάσταση online τηλεμετρικών αισθητήρων για τον εντοπισμό των βιομηχανικών εγκλημάτων σε πραγματικό χρόνο και η επιβολή εξοντωτικών προστίμων αποτελούν τα πρώτα αναγκαία βήματα.

 Αν δεν σταματήσει άμεσα η τροφοδοσία των ρεμάτων με αστικά και βιομηχανικά απόβλητα, ο Κηφισός και οι παραπόταμοί του θα παραμείνουν ανοιχτοί υπόνομοι, απειλώντας διαρκώς τη δημόσια υγεία και νεκρώνοντας τον Σαρωνικό.

ΤΟ ΠΑΚΟΕ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΑΥΤΑ ΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΑ ΕΓΚΛΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΓΙΝΟΝΤΑΙ, ΖΗΤΑΕΙ ΑΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΤΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΜΑ ΣΦΡΑΓΙΣΕΙ ΤΟΥΣ ΑΓΩΓΟΥΣ ΤΩΝ ΔΗΘΕΝ ΟΜΒΡΙΩΝ ΥΔΑΤΩΝ ΠΟΥ ΠΑΡΟΧΕΤΕΥΟΥΝ ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΑΡΆΝΟΜΑ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΑ ΚΑΙ ΤΟΞΙΚΑ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΑ ΑΠΟΒΛΗΤΑ.

Από τη Γραμματεία του ΠΑΚΟΕ