ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ: Αθήνα, 30/09/2026
Η ανεξέλεγκτη επέκταση των κέντρων δεδομένων (data centers), με αιχμή την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης (AI), δημιουργεί νέα περιβαλλοντικά δεδομένα και ερωτήματα για την επάρκεια των φυσικών πόρων και την προστασία των τοπικών κοινωνιών.
Το ΠΑΚΟΕ αναδεικνύει την ανάγκη διαφάνειας και ουσιαστικής ενημέρωσης των πολιτών, καθώς η πρόσβαση σε στοιχεία για την κατανάλωση ενέργειας και νερού αποτελεί βασική προϋπόθεση για την αξιολόγηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων τέτοιων εγκαταστάσεων.
Έναν χρόνο έρευνας για την αποκάλυψη της περιβαλλοντικής επιβάρυνσης
Σύμφωνα με έρευνα του Solomon, σε συνεργασία με το Lighthouse Reports και δημοσιογραφικά μέσα από τη Γαλλία, την Ισπανία, την Ιταλία και την Ολλανδία, η Ευρωπαϊκή Ένωση διατηρεί περιορισμένη τη δημοσιοποίηση κρίσιμων στοιχείων για την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας και νερού από τα data centers.
Η έρευνα διήρκεσε περίπου έναν χρόνο και περιλάμβανε αιτήματα πρόσβασης σε δημόσια έγγραφα και δεδομένα και στα 27 κράτη-μέλη της ΕΕ, καθώς και προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Οι δημοσιογράφοι αντιμετώπισαν αρνήσεις, καθυστερήσεις, προσφυγές και ελλιπείς απαντήσεις, με τις αρχές να επικαλούνται συχνά την προστασία των εμπορικών συμφερόντων των εταιρειών.
Παράλληλα, το νέο ευρωπαϊκό σύστημα αξιολόγησης της βιωσιμότητας των data centers, το οποίο παρουσιάστηκε τον Σεπτέμβριο του 2026 και αναμένεται να εφαρμοστεί το 2027, προβλέπει την κατάταξη των εγκαταστάσεων σε κατηγορίες από Α έως G, ανάλογα με την αποδοτικότητα στη χρήση ενέργειας και νερού. Ωστόσο, δεν θα δημοσιοποιεί τη συνολική κατανάλωση κάθε εγκατάστασης ούτε τις εκπομπές άνθρακα.
Έτσι, ένα μεγάλο data center μπορεί να εμφανίζεται ως αποδοτικό, παρά το γεγονός ότι καταναλώνει συνολικά τεράστιες ποσότητες φυσικών πόρων. Η διάκριση μεταξύ αποδοτικότητας και πραγματικής κατανάλωσης είναι καθοριστική για την αξιολόγηση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος.
Τεράστιες ενεργειακές ανάγκες και ελλιπή δεδομένα
Η έκταση του προβλήματος αποτυπώνεται σε συγκεκριμένα στοιχεία που παρουσιάζει η έρευνα:
- Ιρλανδία: Το 2025, τα data centers αντιστοιχούσαν στο 23% της καταγεγραμμένης κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας, έναντι 28% για το σύνολο των νοικοκυριών. Μόλις μία δεκαετία νωρίτερα, το μερίδιό τους ήταν 5%.
- Ολλανδία: Σύμφωνα με την εθνική στατιστική υπηρεσία, τα data centers κατανάλωσαν το 2024 ηλεκτρική ενέργεια που αντιστοιχούσε σε 5,1 TWh, ποσότητα συγκρίσιμη με την ετήσια κατανάλωση σχεδόν 2 εκατομμυρίων νοικοκυριών. Αντίθετα, τα στοιχεία της ευρωπαϊκής βάσης δεδομένων αντιστοιχούσαν μόλις στο 17% του μεγέθους που κατέγραψε η ολλανδική στατιστική υπηρεσία.
- Ευρωπαϊκή Ένωση: Κατά την πρώτη περίοδο αναφοράς, το 2024, μόλις περίπου το 36% των data centers που εκτιμάται ότι είχαν υποχρέωση υποβολής στοιχείων συμμορφώθηκαν με αυτήν.
- Νέο ευρωπαϊκό σύστημα: Η ΕΕ σχεδιάζει να τριπλασιάσει τη δυναμικότητα των data centers μέσα στα επόμενα πέντε έως επτά χρόνια, αυξάνοντας τη σημασία της παρακολούθησης των αναγκών τους σε ηλεκτρική ενέργεια και νερό.
Η έρευνα καταγράφει επίσης σοβαρές ελλείψεις στην ποιότητα των διαθέσιμων δεδομένων. Στη Γαλλία, οι αρχές δημοσιοποίησαν στοιχεία στα οποία είχαν ανακατευτεί οι τιμές μεταξύ διαφορετικών γραμμών υπολογιστικών φύλλων, καθιστώντας αδύνατη την ασφαλή αντιστοίχιση της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας και νερού κάθε εγκατάστασης. Στη Γερμανία, παρά την πρόσβαση σε δημόσιο μητρώο, διαπιστώθηκαν απουσίες μεγάλων διαχειριστών.
Στην Ολλανδία, σχεδόν τα μισά εμπορικά data centers που υποχρεούνται να υποβάλλουν στοιχεία απουσίαζαν από το επίσημο μητρώο. Από τις 104 εγκαταστάσεις που περιλαμβάνονταν σε αυτό, λιγότερες από τις μισές είχαν δημοσιοποιήσει στοιχεία κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας.
Επιπλέον, η επικαιροποίηση του ευρωπαϊκού πίνακα τον Σεπτέμβριο κατέγραψε περίπου 25% υψηλότερη κατανάλωση ενέργειας και 50% υψηλότερη κατανάλωση νερού, παρά τη μείωση των εγκαταστάσεων που υπέβαλαν στοιχεία. Οι μεταβολές αυτές, ωστόσο, δεν μπορούν να θεωρηθούν πραγματικές αυξήσεις της κατανάλωσης, καθώς κάθε χρονιά περιλαμβάνει διαφορετικές εγκαταστάσεις.
Η εικόνα στην Ελλάδα: 21 λειτουργούντα data centers και δεκάδες νέα έργα
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν τα ευρήματα για την Ελλάδα, όπου ο κλάδος σχεδιάζει σημαντική επέκταση, ενώ παραμένουν αναπάντητα κρίσιμα ερωτήματα για την κατανάλωση φυσικών πόρων.
Σύμφωνα με προηγούμενη έρευνα του Solomon:
- 21 data centers βρίσκονται ήδη σε λειτουργία στη χώρα, με συνολική εγκατεστημένη ισχύ 44 MW.
- Η ετήσια κατανάλωσή τους εκτιμάται σε περίπου 65 GWh ηλεκτρικής ενέργειας, ποσότητα που αντιστοιχεί στις ανάγκες περίπου 15.000 νοικοκυριών.
- Παρά το γεγονός ότι η πλειονότητα των εγκαταστάσεων θα έπρεπε να υποβάλλει στοιχεία στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η ευρωπαϊκή βάση δεδομένων καταγράφει μόλις 9.
- Τουλάχιστον 8 επιπλέον έργα, συνολικής ισχύος 547,5 MW, έχουν εξασφαλίσει σύνδεση στο ηλεκτρικό δίκτυο.
- Άλλες 30 αιτήσεις, συνολικής ισχύος σχεδόν 3 GW, παρέμεναν σε εκκρεμότητα την άνοιξη του 2026.
Παράλληλα, οι ελληνικές αρχές δεν είχαν απαντήσει, κατά τη δημοσίευση της έρευνας, στο επίσημο αίτημα πρόσβασης στα στοιχεία κατανάλωσης που είχε υποβληθεί τον Οκτώβριο του 2025.
Η έρευνα αναδεικνύει, επίσης, ζητήματα που αφορούν την περιβαλλοντική αδειοδότηση και την ενημέρωση των κατοίκων. Στη Χριστούπολη, στην περιοχή των Σπάτων, δύο data centers κοντά σε κατοικίες έχουν συνολική ισχύ άνω των 20 MW. Ωστόσο, επειδή κάθε εγκατάσταση ξεχωριστά βρίσκεται κάτω από το όριο των 20 MW που προβλέπει το ελληνικό πλαίσιο για την υποχρέωση πλήρους Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, καμία από τις δύο δεν υποβλήθηκε σε τέτοια μελέτη.
Σε άλλη εγκατάσταση της Microsoft στην ευρύτερη περιοχή, τα έγγραφα αδειοδότησης αναφέρουν ότι δεν κατατέθηκαν σχόλια πολιτών κατά τη δημόσια διαβούλευση. Κάτοικοι, ωστόσο, δήλωσαν στο Solomon ότι δεν συμμετείχαν επειδή δεν γνώριζαν πως σχεδιάζονταν οι εγκαταστάσεις.
Τα στοιχεία αυτά θέτουν ερωτήματα για την επάρκεια της ενημέρωσης των πολιτών, την περιβαλλοντική αξιολόγηση των έργων και τις πιθανές επιπτώσεις στην επάρκεια ηλεκτρικής ενέργειας και νερού, αλλά και στις τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος.
Νομική προσφυγή για την πρόσβαση στην περιβαλλοντική πληροφορία
Με βάση τα ευρήματα της έρευνας, το Solomon και οι συνεργαζόμενοι δημοσιογραφικοί οργανισμοί κατέθεσαν νομική προσφυγή, αμφισβητώντας τους ευρωπαϊκούς κανόνες που χαρακτηρίζουν ως εμπορικά εμπιστευτικά τα στοιχεία κατανάλωσης των μεμονωμένων data centers.
Η προσφυγή επικαλείται τη Σύμβαση του Άαρχους, τη διεθνή συνθήκη που κατοχυρώνει το δικαίωμα πρόσβασης των πολιτών σε περιβαλλοντικές πληροφορίες και τη συμμετοχή τους στις αποφάσεις που επηρεάζουν το περιβάλλον. Οι προσφεύγοντες υποστηρίζουν ότι οι κανόνες της ΕΕ και ο τρόπος εφαρμογής τους περιορίζουν αδικαιολόγητα την πρόσβαση του κοινού σε κρίσιμα δεδομένα.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, από την πλευρά της, υποστηρίζει ότι το νέο σύστημα ενισχύει τη διαφάνεια και ότι οι προβλέψεις περί εμπιστευτικότητας είναι συμβατές με το ευρωπαϊκό δίκαιο και τη Σύμβαση του Άαρχους.
Το ΠΑΚΟΕ απαιτεί διαφάνεια και ουσιαστική προστασία των πολιτών
Το ΠΑΚΟΕ θεωρεί ότι η πρόσβαση σε αξιόπιστα και πλήρη στοιχεία για την κατανάλωση ενέργειας και νερού αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την προστασία του περιβάλλοντος και της δημόσιας ευημερίας.
Η απόκρυψη στοιχείων, οι ελλιπείς καταγραφές και οι αδυναμίες στην περιβαλλοντική ενημέρωση δυσχεραίνουν τον δημόσιο έλεγχο και περιορίζουν τη δυνατότητα των πολιτών να συμμετέχουν ουσιαστικά στις αποφάσεις που επηρεάζουν τον τόπο τους.
Το ΠΑΚΟΕ ζητά πλήρη δημοσιοποίηση των στοιχείων κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας και νερού των data centers, ουσιαστικό περιβαλλοντικό έλεγχο, διαφανείς διαδικασίες αδειοδότησης και έγκαιρη ενημέρωση των τοπικών κοινωνιών.
Από τη Γραμματεία του ΠΑΚΟΕ
