Δελτίο Τύπου: 1181 – Αθήνα, 06/11/2026
Το ΠΑΚΟΕ είναι υπέρ της αξιοποίησης των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ). Ωστόσο, δεν γνωρίζουμε κατά πόσο το κόστος μιας ανεμογεννήτριας ή ενός φωτοβολταϊκού είναι ισοδύναμο, ως προς την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, με το κόστος αντίστοιχης ποσότητας ορυκτών καυσίμων, ούτε ποιες είναι οι επιπτώσεις των ΑΠΕ στο περιβάλλον σε σύγκριση με τις αντίστοιχες επιπτώσεις των ορυκτών καυσίμων στο περιβάλλον και τη δημόσια υγεία.
Το ΠΑΚΟΕ, μετά από 48 χρόνια λειτουργίας, ερευνών και παρεμβάσεων, έχει καταλήξει στο συμπέρασμα ότι οι ΑΠΕ, παρά τις επιπτώσεις που έχουν, είναι πολύ καλύτερες από τα ορυκτά καύσιμα.
Η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να πραγματοποιείται εις βάρος της φύσης, της βιοποικιλότητας, της γεωργικής γης και της ποιότητας ζωής των πολιτών.
Η ενεργειακή μετάβαση αποτελεί επιτακτική ανάγκη και προϋπόθεση για ένα βιώσιμο μέλλον. Δεν μπορεί, όμως, στο όνομα της πράσινης ανάπτυξης να θυσιάζεται το ίδιο το φυσικό περιβάλλον που υποτίθεται ότι καλούμαστε να προστατεύσουμε.
Η παραγωγή καθαρής ενέργειας δεν δικαιολογεί την καταστροφή δασικών εκτάσεων, την αλλοίωση προστατευόμενων οικοσυστημάτων, την υποβάθμιση φυσικών τοπίων ή την ανεξέλεγκτη κατάληψη πολύτιμης γεωργικής γης. Κάθε ενεργειακή επένδυση οφείλει να σχεδιάζεται με επιστημονικά τεκμηριωμένα κριτήρια, ολοκληρωμένες περιβαλλοντικές μελέτες, ουσιαστικό έλεγχο και σεβασμό στις τοπικές κοινωνίες.
Με αφορμή τις δημόσιες παρεμβάσεις και τις δημοσιεύσεις του καθηγητή Σεισμολογίας και ακαδημαϊκού κ. Άκη Τσελέντη, σχετικά με τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις της εγκατάστασης ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών πάρκων, το ΠΑΚΟΕ επαναφέρει στο δημόσιο διάλογο ένα κρίσιμο ερώτημα: Μπορούμε να μιλάμε για πράσινη ανάπτυξη όταν η κακή εφαρμογή της ενδέχεται να προκαλεί νέες και σοβαρές περιβαλλοντικές πιέσεις;
Η συζήτηση αυτή δεν αφορά την απόρριψη των ΑΠΕ, αλλά την ανάγκη να εξεταστούν οι πραγματικές συνέπειες της εγκατάστασής τους. Ειδικότερα, το ΠΑΚΟΕ εστιάζει σε δύο βασικές κατηγορίες ενεργειακών εγκαταστάσεων: τις ανεμογεννήτριες και τα φωτοβολταϊκά πάρκα.
Α] ΑΝΕΜΟΓΕΝΝΗΤΡΙΕΣ:
Η αιολική ενέργεια αποτελεί μία από τις σημαντικότερες μορφές ΑΠΕ, καθώς αξιοποιεί έναν φυσικό και ανανεώσιμο πόρο για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, χωρίς άμεση καύση ορυκτών καυσίμων κατά τη λειτουργία των ανεμογεννητριών. Μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην ενεργειακή μετάβαση, εφόσον οι εγκαταστάσεις χωροθετούνται με βάση τις πραγματικές δυνατότητες κάθε περιοχής και χωρίς να προκαλούν δυσανάλογη επιβάρυνση στα φυσικά οικοσυστήματα.
Οι εξελίξεις στην Ευρώπη και η περίπτωση της Ελλάδας
Η ανάπτυξη της αιολικής ενέργειας σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο συνοδεύεται από αυξανόμενο προβληματισμό σχετικά με τη χωροθέτηση, τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις και τη διαχείριση των εγκαταστάσεων μετά το τέλος της λειτουργίας τους.
Ειδικότερα:
- Γερμανία: μείωση κατά 80% στις πωλήσεις ανεμογεννητριών, η οποία αποδίδεται στις αντιδράσεις των τοπικών κοινωνιών και στους προβληματισμούς για την αλλοίωση του φυσικού τοπίου.
- Νορβηγία: Η κυβέρνηση ανέστειλε τις εργασίες για το εθνικό πλαίσιο ανάπτυξης της αιολικής ενέργειας, έπειτα από έντονες κοινωνικές αντιδράσεις.
- Ευρώπη: Χιλιάδες δήμοι και κοινότητες έχουν εκφράσει αντιρρήσεις για την εγκατάσταση βιομηχανικού τύπου αιολικών πάρκων.
- ΗΠΑ: Αναδεικνύεται το πρόβλημα της αποξήλωσης παλαιών ανεμογεννητριών μετά το τέλος της λειτουργικής τους ζωής, καθώς το κόστος απομάκρυνσης και διαχείρισης των υλικών μπορεί να είναι ιδιαίτερα υψηλό.
Τα παραπάνω αναδεικνύουν την ανάγκη να εξετάζεται όχι μόνο η εγκατάσταση, αλλά και ολόκληρος ο κύκλος ζωής κάθε ενεργειακού έργου, από την κατασκευή μέχρι την αποξήλωση και την αποκατάσταση του χώρου.
Στην Ελλάδα, οι σχεδιασμοί για τη μαζική εγκατάσταση ανεμογεννητριών, με εκτιμήσεις που έχουν φτάσει ακόμη και τις 20.000 μονάδες, καθιστούν αναγκαία την εξέταση των σωρευτικών επιπτώσεων σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο.
Τα ελληνικά βουνά, οι ορεινές κορυφογραμμές, οι νησιωτικές περιοχές και οι φυσικές εκτάσεις δεν αποτελούν ανεκμετάλλευτους χώρους προς βιομηχανική αξιοποίηση. Είναι οικοσυστήματα με τεράστια οικολογική, υδρολογική, αισθητική και πολιτιστική αξία.
Οι πραγματικές διαστάσεις των ανεμογεννητριών και των θεμελιώσεών τους
Οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες αποτελούν μεγάλης κλίμακας βιομηχανικές κατασκευές, οι οποίες απαιτούν εκτεταμένες τεχνικές παρεμβάσεις στο έδαφος.
Σύμφωνα με τα τεχνικά στοιχεία:
- Το ύψος των ανεμογεννητριών αναφέρεται ότι κυμαίνεται από 65 έως 105 μέτρα, χωρίς να συνυπολογίζεται απαραίτητα το συνολικό ύψος μαζί με τα πτερύγια.
- Για νεότερες εγκαταστάσεις αναφέρεται συνολικό ύψος που μπορεί να προσεγγίζει τα 200 μέτρα.
- Το βάρος μιας ανεμογεννήτριας μπορεί να κυμαίνεται από 223 έως 383 τόνους, ανάλογα με τον τύπο και τις διαστάσεις της.
- Η θεμελίωση απαιτεί μεγάλες εκσκαφές και σημαντικές ποσότητες σκυροδέματος, ενδεικτικά ποσότητα περίπου 500 κυβικών μέτρων μπετόν ανά πυλώνα.
Μια ανεμογεννήτρια δεν είναι απλώς ένας πυλώνας τοποθετημένος σε μια βουνοκορφή. Είναι ένα ολόκληρο βιομηχανικό έργο, με δρόμους πρόσβασης, θεμελιώσεις, εργοταξιακούς χώρους, υποσταθμούς και δίκτυα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας.
Διάνοιξη δρόμων, εκσκαφές και καταστροφή φυσικών εκτάσεων
Ένα από τα σημαντικότερα περιβαλλοντικά προβλήματα αφορά τις εργασίες που προηγούνται της εγκατάστασης.
Για τη μεταφορά των εξαρτημάτων των ανεμογεννητριών απαιτούνται ειδικά οχήματα μεγάλων διαστάσεων. Αυτό συνεπάγεται:
- Διάνοιξη νέων δρόμων σε ορεινές και δασικές περιοχές.
- Διαπλάτυνση υφιστάμενων οδικών δικτύων.
- Εκτεταμένες εκσκαφές και ισοπεδώσεις εδαφών.
- Απομάκρυνση δέντρων και φυσικής βλάστησης.
- Κατασκευή πλατειών ελιγμών και χώρων συναρμολόγησης.
- Εγκατάσταση υποσταθμών και γραμμών μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας.
Οι παρεμβάσεις αυτές προκαλούν κατακερματισμό των οικοσυστημάτων, αλλοίωση της μορφολογίας του εδάφους και απώλεια φυσικών ενδιαιτημάτων.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η διαχείριση των προϊόντων εκσκαφής και των οικοδομικών αποβλήτων. Η ανεξέλεγκτη απόρριψη μπαζών σε ρέματα, πλαγιές ή παράκτιες περιοχές μπορεί να προκαλέσει επιχωματώσεις, μεταβολή της φυσικής απορροής των υδάτων, διάβρωση και πρόσθετη επιβάρυνση των οικοσυστημάτων.
Επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα και στο φυσικό τοπίο
Η εγκατάσταση μεγάλων αιολικών πάρκων σε ορεινούς όγκους, δάση, νησιά και περιοχές ιδιαίτερης οικολογικής αξίας δημιουργεί σημαντικές πιέσεις.
Οι κυριότερες επιπτώσεις που πρέπει να αξιολογούνται είναι:
- Απώλεια και κατακερματισμός δασικών εκτάσεων.
- Περιορισμός των φυσικών ενδιαιτημάτων της άγριας πανίδας.
- Κίνδυνος πρόσκρουσης πτηνών και νυχτερίδων στα πτερύγια.
- Διατάραξη μεταναστευτικών διαδρομών των πουλιών.
- Αλλοίωση του φυσικού και αισθητικού χαρακτήρα των ορεινών και νησιωτικών περιοχών.
- Ηχητική και οπτική όχληση για τους κατοίκους και τους επισκέπτες.
- Θανάτωση πτηνών από πρόσκρουση στα περιστρεφόμενα πτερύγια.
Ανεπαρκείς μελέτες και έλλειψη ολοκληρωμένου σχεδιασμού
Το ΠΑΚΟΕ θεωρεί απαραίτητο κάθε εγκατάσταση αιολικού πάρκου να συνοδεύεται από πλήρεις, ανεξάρτητες και επιστημονικά τεκμηριωμένες περιβαλλοντικές μελέτες.
Δεν αρκεί η αξιολόγηση κάθε ανεμογεννήτριας μεμονωμένα. Πρέπει να εξετάζονται οι συνολικές επιπτώσεις όλων των εγκαταστάσεων μιας ευρύτερης περιοχής, συμπεριλαμβανομένων των δρόμων, των εκσκαφών, των δικτύων μεταφοράς και των συνοδών έργων.
Η προστασία των φυσικών οικοσυστημάτων αποτελεί βασικό παράγοντα αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής. Τα δάση, τα εδάφη και οι υδάτινοι πόροι συμβάλλουν στη ρύθμιση του μικροκλίματος, στην αποθήκευση άνθρακα και στην προστασία από ακραία καιρικά φαινόμενα. Επομένως, η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να πραγματοποιείται εις βάρος αυτών των φυσικών λειτουργιών.
Β] ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΑ:
Η ενεργειακή αξιοποίηση της ηλιακής ακτινοβολίας και οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις
Η ηλιακή ενέργεια αποτελεί έναν σημαντικό και ανανεώσιμο ενεργειακό πόρο, με τα φωτοβολταϊκά συστήματα να διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Η δυνατότητα αξιοποίησης της ηλιακής ακτινοβολίας χωρίς άμεση καύση ορυκτών καυσίμων αποτελεί σημαντικό πλεονέκτημα. Ωστόσο, η εγκατάσταση μεγάλων φωτοβολταϊκών πάρκων δεν είναι περιβαλλοντικά ουδέτερη.
Η έκταση που καταλαμβάνουν, τα υλικά κατασκευής τους, η θερμική συμπεριφορά τους και οι αλλαγές που επιφέρουν στην επιφάνεια του εδάφους αποτελούν παράγοντες που πρέπει να αξιολογούνται πριν από την αδειοδότηση κάθε έργου.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει συστηματική επιστημονική ανασκόπηση 116 δημοσιεύσεων, η οποία δημοσιεύθηκε την 1η Μαρτίου 2022 και εξέτασε τις επιδράσεις των φωτοβολταϊκών στο περιβάλλον.
Σύμφωνα με τα ευρήματά της, τα φωτοβολταϊκά μπορούν να προκαλέσουν αύξηση της θερμοκρασίας του αστικού περιβάλλοντος κατά τη διάρκεια της ημέρας, ενώ τη νύχτα μπορεί να παρατηρείται αντίθετη θερμική επίδραση.
Θερμική επιβάρυνση και μεταβολή του μικροκλίματος
Ένα από τα λιγότερο γνωστά ζητήματα της εκτεταμένης εγκατάστασης φωτοβολταϊκών είναι η επίδρασή τους στο ενεργειακό και θερμικό ισοζύγιο της επιφάνειας όπου τοποθετούνται.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης:
- Τα φωτοβολταϊκά πλαίσια απορροφούν περίπου το 90% της ηλιακής ενέργειας που προσπίπτει στην επιφάνειά τους.
- Η ηλεκτρική απόδοση των σύγχρονων πλαισίων που εξετάζονται κυμαίνεται στο 16%-20%.
- Το υπόλοιπο της απορροφούμενης ενέργειας δεν μετατρέπεται σε ηλεκτρική ενέργεια, αλλά συμβάλλει στη θέρμανση των πλαισίων και του περιβάλλοντος χώρου.
- Η εγκατάσταση των πλαισίων πάνω από το έδαφος ή τις στέγες δημιουργεί δύο θερμαινόμενες επιφάνειες, την επάνω και την κάτω πλευρά τους, επηρεάζοντας τη θερμοκρασία του αέρα που διέρχεται ανάμεσά τους.
Η θερμική αυτή συμπεριφορά μπορεί να επηρεάσει το τοπικό μικροκλίμα, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου αναπτύσσονται μεγάλες συγκεντρώσεις φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων.
Επίσης οι επιπτώσεις εξαρτώνται από την επιφάνεια στην οποία τοποθετούνται τα φωτοβολταϊκά. Για παράδειγμα, η εγκατάστασή τους πάνω σε μια ήδη σκοτεινή οροφή έχει διαφορετική θερμική επίδραση από την εγκατάστασή τους πάνω σε μια ανοιχτόχρωμη επιφάνεια που αντανακλά μεγαλύτερο μέρος της ηλιακής ακτινοβολίας.
Επομένως, η αξιολόγηση των φωτοβολταϊκών δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στην παραγόμενη ηλεκτρική ενέργεια, αλλά πρέπει να περιλαμβάνει και τη θερμική τους επίδραση στο περιβάλλον.
Επιπτώσεις στο έδαφος, στη γεωργία και στα φυσικά οικοσυστήματα
Η εγκατάσταση εκτεταμένων φωτοβολταϊκών πάρκων σε φυσικές και αγροτικές εκτάσεις δημιουργεί πρόσθετα περιβαλλοντικά ζητήματα.
Ανάλογα με την έκταση και τον τρόπο κατασκευής τους, ενδέχεται να προκύψουν:
- Απώλεια ή περιορισμός γεωργικής γης.
- Μεταβολή της φυσικής βλάστησης και των ενδιαιτημάτων της πανίδας.
- Αλλαγές στην απορροή των όμβριων υδάτων.
- Συμπίεση και αλλοίωση της δομής του εδάφους από τις κατασκευαστικές εργασίες.
- Περιορισμός της διαθέσιμης έκτασης για γεωργικές και κτηνοτροφικές δραστηριότητες.
- Πιθανές επιδράσεις σε επικονιαστές, έντομα και τοπικά οικοσυστήματα.
Παράλληλα, πρέπει να εξετάζεται η διαχείριση των φωτοβολταϊκών πλαισίων μετά το τέλος της λειτουργικής τους ζωής, καθώς και η ανακύκλωση και ασφαλής διαχείριση των υλικών τους.
Η κατάληψη γεωργικής γης – Όταν η παραγωγή ενέργειας ανταγωνίζεται την παραγωγή τροφίμων
Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που προκαλεί η ανάπτυξη μεγάλων φωτοβολταϊκών πάρκων είναι η δέσμευση εκτεταμένων εκτάσεων γης.
Η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε γεωργικές περιοχές μπορεί να περιορίσει τη διαθέσιμη γη για καλλιέργεια και να δημιουργήσει ανταγωνισμό μεταξύ δύο βασικών κοινωνικών αναγκών: της παραγωγής ενέργειας και της παραγωγής τροφίμων.
Ιδιαίτερα σε μια χώρα όπως η Ελλάδα, όπου η γεωργική γη αποτελεί πολύτιμο παραγωγικό και φυσικό πόρο, η ανεξέλεγκτη αλλαγή χρήσης εκτάσεων δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα για το μέλλον της αγροτικής παραγωγής.
Ανάγκη προσεκτικής χωροθέτησης και επιστημονικών μελετών
Το ΠΑΚΟΕ υπογραμμίζει ότι η ανάπτυξη φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων πρέπει να γίνεται με συγκεκριμένα περιβαλλοντικά και χωροταξικά κριτήρια.
Πριν από την εγκατάσταση ενός φωτοβολταϊκού πάρκου πρέπει να εξετάζονται:
- Η καταλληλότητα της έκτασης και η προηγούμενη χρήση της.
- Η διατήρηση της γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας.
- Η επίδραση στη θερμοκρασία και στο μικροκλίμα της περιοχής.
- Η επίδραση στη φυσική απορροή των υδάτων και στη λειτουργία του εδάφους.
- Οι επιπτώσεις στη χλωρίδα, στην πανίδα και στη βιοποικιλότητα.
- Η σωστή διαχείριση των υλικών κατασκευής και των αποβλήτων.
- Η δυνατότητα αποξήλωσης και αποκατάστασης της έκτασης μετά το τέλος λειτουργίας του έργου.
ΤΟ ΠΑΚΟΕ ΖΗΤΑ ΥΠΕΥΘΥΝΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ ΜΕ ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΗ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ
Οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας αποτελούν σημαντικό εργαλείο για τη μετάβαση σε ένα βιώσιμο ενεργειακό μοντέλο. Η αξιοποίηση της αιολικής και της ηλιακής ενέργειας συμβάλλει στη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα, στον περιορισμό των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και στη διαφοροποίηση του ενεργειακού μείγματος της χώρας. Παράλληλα, προσφέρει δυνατότητες ανάπτυξης νέων ενεργειακών υποδομών και ενίσχυσης της ενεργειακής αυτονομίας. Τα οφέλη αυτά, όμως, προϋποθέτουν σωστή χωροθέτηση, κατάλληλη τεχνολογία και ουσιαστική προστασία του περιβάλλοντος.
Το ΠΑΚΟΕ υπογραμμίζει ότι η ενεργειακή μετάβαση δεν πρέπει να μετατραπεί σε ανεξέλεγκτη επέκταση ενεργειακών εγκαταστάσεων εις βάρος του φυσικού πλούτου της χώρας. Απαιτείται αυστηρή αξιολόγηση κάθε έργου, προστασία των δασών και της γεωργικής γης, διασφάλιση της βιοποικιλότητας και ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στις αποφάσεις που αφορούν τον τόπο τους.
Για το ΠΑΚΟΕ, το ζητούμενο δεν είναι απλώς να παράγουμε περισσότερη ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές, αλλά να το κάνουμε με τρόπο πραγματικά βιώσιμο, κοινωνικά δίκαιο και περιβαλλοντικά υπεύθυνο.
Από τη Γραμματεία του ΠΑΚΟΕ
