Ανακύκλωση στην Ελλάδα: Στο 48% και πίσω από την Ευρώπη

Δελτίο Τύπου: 1064                           –                                Αθήνα, 26/01/2026

Το ΠΑΚΟΕ, με 47 χρόνια συνεχούς δράσης για την προστασία του περιβάλλοντος, επισημαίνει με έντονη ανησυχία ότι η ανακύκλωση στην Ελλάδα παραμένει σε κρίσιμα χαμηλά επίπεδα, παρά τα εκατομμύρια ευρώ που έχουν διατεθεί διαχρονικά.

Το ΠΑΚΟΕ τονίζει ότι, η ανακύκλωση αντί να αυξάνεται ελαττώνεται, καθώς η γενική ανακύκλωση από 11,5% το 2000 έχει μειωθεί σήμερα στο 8%, γεγονός που καταδεικνύει την αποτυχία του ισχύοντος μοντέλου διαχείρισης αποβλήτων.

Παράλληλα, η Ελλάδα εξακολουθεί να υστερεί στην ανακύκλωση αποβλήτων συσκευασίας, με ποσοστό μόλις 48% το 2023. Οι χαμηλές επιδόσεις οφείλονται σε ανεπαρκείς υποδομές, περιορισμένη συμμετοχή των πολιτών και αποσπασματική διαχείριση.

Το ΠΑΚΟΕ τονίζει ότι η ανακύκλωση αποτελεί θεμελιώδη προϋπόθεση για ένα βιώσιμο περιβάλλον και απαιτεί επενδύσεις, αυστηρή εποπτεία και ενεργή συμμετοχή της κοινωνίας, όχι μόνο ως στόχο, αλλά ως αλλαγή νοοτροπίας.

Το ΠΑΚΟΕ μετά από 47 χρόνια εμπειρίας και γνώσης σε θέματα προστασίας του περιβάλλοντος και διαχείρισης του, τελικά προτείνει:

1. Να αυξηθούν οι έλεγχοι των κέντρων ανακύκλωσης και διαχείρισης των απορριμμάτων με  πλήρη διαφάνεια και ενημέρωση των πολιτών.
2. Επιτέλους να κατασκευαστούν εργοστάσια επεξεργασίας προς ανακύκλωση υλικών, επειδή είμαστε η μοναδική χώρα στην Ε.Ε. που δεν διαθέτει εργοστάσιο ανακύκλωσης.
3. Επιτέλους να λειτουργήσει το σύστημα των ανταποδοτικών τελών στους Δήμους μετακυλιόμενο και στους πολίτες.
4. Να αυξηθούν τα εκπαιδευτικά προγράμματα στα σχολεία στον τομέα αυτόν.

Παρά τη διαχρονική υστέρηση της χώρας, τα προηγούμενα χρόνια επιχειρήθηκε θεσμική αναμόρφωση του πλαισίου διαχείρισης αποβλήτων. Ήδη από το 2021 τέθηκε σε διαβούλευση νέο νομοσχέδιο για την ανακύκλωση, το οποίο προβλέπει αυστηρότερα μέτρα, όπως αύξηση του τέλους ταφής απορριμμάτων, επιβολή ποινών στα Συστήματα Εναλλακτικής Διαχείρισης που δεν επιτυγχάνουν τους στόχους τους, καθώς και υποχρεωτική μείωση των αποβλήτων τροφίμων κατά 30% έως το 2030. Παράλληλα, εισάγεται η δυνατότητα εφαρμογής του συστήματος «Πληρώνω όσο πετάω» από τους Δήμους, με χαμηλότερα δημοτικά τέλη για όσους ανακυκλώνουν περισσότερο, ενώ προβλέπεται και η λειτουργία συστήματος εγγυοδοσίας για γυάλινες φιάλες και συσκευασίες αλουμινίου μίας χρήσης. Ωστόσο, η μέχρι σήμερα εικόνα δείχνει ότι η ύπαρξη νομοθετικών προβλέψεων δεν αρκεί από μόνη της, εάν δεν συνοδεύεται από ουσιαστική εφαρμογή, έλεγχο και μετρήσιμα αποτελέσματα.

Παρά τις ευρωπαϊκές δεσμεύσεις και τις εκστρατείες ευαισθητοποίησης, η Ελλάδα συνεχίζει να καταγράφει απογοητευτικές επιδόσεις στον τομέα της ανακύκλωσης αποβλήτων. Τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Eurostat για το 2023 δείχνουν ότι η χώρα παραμένει στην κατώτερη βαθμίδα των κρατών-μελών της ΕΕ, ενώ οι δομές και η συμμετοχή των πολιτών αποδεικνύονται ανεπαρκείς.

Παραγωγή και ανακύκλωση αποβλήτων συσκευασίας

Το 2023, στην Ελλάδα παράχθηκαν περίπου 107,7 κιλά αποβλήτων συσκευασίας ανά κάτοικο, αλλά από αυτά ανακυκλώθηκε μόλις 51,7 κιλά, με αποτέλεσμα το ποσοστό ανακύκλωσης να διαμορφώνεται στο 48%. Τα απόβλητα αυτά περιλάμβαναν:

• Χαρτί: 39,9%
• Πλαστικό: 23,5%
• Ξύλο: 13,6%
• Μέταλλο: 9,2%
• Γυαλί: 13,8%

Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι η ανακύκλωση πλαστικού στην Ελλάδα περιορίστηκε στο 32,7%, πολύ κάτω από τον ευρωπαϊκό στόχο για το 2030, που προβλέπει 55%. Σε σύγκριση, ο μέσος όρος ανακύκλωσης πλαστικού στην ΕΕ το 2023 ανήλθε σε 42,1%, με χώρες όπως η Γερμανία και η Ολλανδία να ξεπερνούν ήδη το 50%.

Συγκριτικά στοιχεία στην Ευρώπη

Σε επίπεδο ΕΕ, η συνολική παραγωγή αποβλήτων συσκευασίας για τα 27 κράτη-μέλη το 2023 ήταν περίπου 79,7 εκατομμύρια τόνοι, ή 178 κιλά ανά κάτοικο. Η σύνθεση τους περιλάμβανε:

• Χαρτί/χαρτόνι: 40,4%
• Πλαστικό: 19,8%
• Γυαλί: 18,8%
• Ξύλο: 15,8%
• Μέταλλα: 4,9%

Ο μέσος ευρωπαϊκός δείκτης ανακύκλωσης αποβλήτων συσκευασίας διαμορφώθηκε στο 67,5%, πλησιάζοντας τον στόχο του 70% για το 2030. Χώρες όπως το Βέλγιο (79,7%), η Ολλανδία (75,8%), η Ιταλία (75,6%), η Τσεχία (74,8%) και η Σλοβακία (71,9%) έχουν ήδη πετύχει ή υπερβεί τον στόχο, ενώ η Ισπανία αγγίζει το 70,5%. Αντίθετα, η Ελλάδα με 48%, μαζί με χώρες όπως η Ουγγαρία (42,8%) και η Μάλτα (44,4%), εμφανίζει σοβαρές διαρθρωτικές αδυναμίες στη διαχείριση των αποβλήτων.

Πλαστικές σακούλες: Υψηλή κατανάλωση παρά τους στόχους

Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα παραμένει η χρήση πλαστικών σακουλών. Η ευρωπαϊκή οδηγία προβλέπει μείωση της κατανάλωσης κάτω από 40 σακούλες ανά κάτοικο έως το 2025. Στην Ελλάδα όμως, η κατανάλωση το 2023 ανήλθε σε 110 σακούλες ανά άτομο ετησίως, εκ των οποίων 56 πολύ ελαφριές και 54 κανονικές.

Σε σύγκριση, ο μέσος όρος στην ΕΕ μειώθηκε στα 65 σακούλες ανά άτομο, από 95 το 2018, αποτυπώνοντας πρόοδο αλλά και τονίζοντας ότι η χώρα μας παραμένει πολύ πίσω.

Αίτια των χαμηλών επιδόσεων

Οι κύριοι λόγοι για την υστέρηση της Ελλάδας στην ανακύκλωση αποβλήτων σχετίζονται με:

• Ανεπαρκείς υποδομές διαλογής και ανακύκλωσης
• Χαμηλή συμμετοχή των πολιτών
• Αποσπασματική και μερική διαχείριση των αποβλήτων
• Δήμοι όπου δεν έχουν τοποθετηθεί μπλε κάδοι σε βασικές περιοχές

Η έλλειψη συνολικού και συντονισμένου σχεδίου έχει ως αποτέλεσμα να παραμένει χαμηλή η επίδοση, παρά την πρόοδο που έχει συντελεστεί σε ορισμένους τομείς.

Θεσμικό πλαίσιο και ευθύνες

Ο Νόμος 2939/2001 εισήγαγε τη φιλοσοφία της διευρυμένης ευθύνης του παραγωγού, καθιστώντας υποχρεωτική τη συμμετοχή παραγωγών και εισαγωγέων σε Συστήματα Εναλλακτικής Διαχείρισης. Τα Συστήματα αυτά οφείλουν να οργανώνουν τη συλλογή, τη μεταφορά, την προσωρινή αποθήκευση και την αξιοποίηση των αποβλήτων, με συγκεκριμένους ποσοτικούς στόχους.

Παράλληλα, ο Νόμος 4042/2012 έθεσε ως στόχο τη μετάβαση σε μια Ευρωπαϊκή Κοινωνία Ανακύκλωσης, προωθώντας την επαναχρησιμοποίηση, τα δίκτυα επισκευής και την αποδοτική χρήση των πόρων. Στην πράξη όμως, η εφαρμογή αυτής της στρατηγικής στη χώρα μας παραμένει ελλιπής.

Ο ρόλος του ΕΟΑΝ

Ο Ελληνικός Οργανισμός Ανακύκλωσης (ΕΟΑΝ) αποτελεί τον αρμόδιο φορέα για τον σχεδιασμό και την εποπτεία της εναλλακτικής διαχείρισης. Παρά τον θεσμικό του ρόλο, τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η επίτευξη των εθνικών στόχων δεν διασφαλίζεται, ενώ η διαφάνεια και η αποτελεσματικότητα των συστημάτων χρήζουν ουσιαστικού επανελέγχου.

Προτάσεις για βελτίωση

Για να καλύψει το κενό και να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της πράσινης μετάβασης, η χώρα χρειάζεται:

• Επενδύσεις σε υποδομές ανακύκλωσης και διαλογής στην πηγή
• Αυστηρή εποπτεία και διαφάνεια στη λειτουργία των φορέων διαχείρισης
• Ενίσχυση της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης
• Κίνητρα για επιχειρήσεις και δήμους που επιτυγχάνουν μετρήσιμη βελτίωση
• Ενεργό συμμετοχή των πολιτών σε προγράμματα ανακύκλωσης

Η ανακύκλωση αποτελεί ζήτημα περιβαλλοντικού πολιτισμού, κοινωνικής ευθύνης και συλλογικής νοοτροπίας, πέρα από απλούς αριθμούς και στατιστικές.

Συμπέρασμα

Η Ελλάδα το 2023 παραμένει από τις χώρες με τη χαμηλότερη απόδοση στην ανακύκλωση αποβλήτων συσκευασίας στην ΕΕ, με 48% ανακύκλωση συνολικά και μόλις 32,7% στο πλαστικό. Η καθυστέρηση αυτή υπογραμμίζει την ανάγκη για συντονισμένες δράσεις, αποτελεσματική διαχείριση και ενεργοποίηση της κοινωνίας των πολιτών, προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι της ΕΕ και να προστατευτεί το περιβάλλον.

ΑΠΟ ΤΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΚΟΕ