| Δελτίο Τύπου 968 | Αθήνα, 7/5/2025 |
|---|
Ανήσυχη η επιστημονική κοινότητα για την αρνητική επίδραση των μικροπλαστικών στις καλλιέργειες, τη θάλασσα και τις ζωές μας
Όταν η ανθρωπότητα αντιλήφθηκε στο μέγεθός του το πρόβλημα που δημιουργήθηκε κατά το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα από την ανεξέλεγκτη χρήση πλαστικού, αυτό το οικονομικό και εύχρηστο υλικό διαδόθηκε ραγδαία και σε τεράστιες ποσότητες είχε διοχετευθεί στη φύση, σε ξηρά και θάλασσα, προκαλώντας ανεπανόρθωτες ζημιές στο περιβάλλον. Τα σωματίδια αυτά έχουν διεισδύσει σε ολόκληρο τον πλανήτη, από την κορυφή του Έβερεστ μέχρι τους βαθύτερους ωκεανούς.
Ανησυχία προκαλούν τα ευρήματα επιστημόνων, αναφορικά με την βλαβερή παρουσία μικροπλαστικών και την επίδρασή τους στην ικανότητα των φυτών να φωτοσυνθέτουν. Κατά επέκταση, όλο το πρόβλημα συμβάλλει στις καταστάσεις υποσιτισμού.
Οι ερευνητές λένε ότι το πρόβλημα θα μπορούσε να αυξήσει τον αριθμό των ανθρώπων που κινδυνεύουν από πείνα κατά 400 εκατ. τις επόμενες δύο δεκαετίες.
Έχουν βρεθεί μικροπλαστικά σε φαγητά και ποτά, όπως είναι οι μπύρες, το μέλι αλλά και το πόσιμο νερό.
Περίπου 700 εκατομμύρια άνθρωποι επλήγησαν από την πείνα το 2022.
Αναλύσεις δείχνουν ότι οι βασικές καλλιέργειες, όπως το σιτάρι, το ρύζι και ο αραβόσιτος, ενδέχεται να χάνουν από 4% έως 14% της παραγωγής τους εξαιτίας των μικροπλαστικών. Αυτό δημιουργεί ένα ανησυχητικό σενάριο για την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια, καθώς οι ποσότητες μικροπλαστικών στο περιβάλλον συνεχώς αυξάνονται.
Τα μικροπλαστικά διασπώνται από τις τεράστιες ποσότητες αποβλήτων που απορρίπτονται στο περιβάλλον. Εμποδίζουν τα φυτά να αξιοποιήσουν το ηλιακό φως για να αναπτυχθούν με πολλαπλούς τρόπους, από το να καταστρέφουν το έδαφος μέχρι να μεταφέρουν τοξικές χημικές ουσίες.
Μια προηγούμενη έρευνα έχει δείξει ότι τα μικροπλαστικά μπορούν να βλάψουν τα φυτά με πολλούς τρόπους. Τα ρυπογόνα σωματίδια μπορούν να εμποδίσουν το ηλιακό φως να φτάσει στα φύλλα και να βλάψουν τα εδάφη από τα οποία εξαρτώνται τα φυτά. Όταν προσλαμβάνονται από τα φυτά, τα μικροπλαστικά μπορούν να μπλοκάρουν τα κανάλια θρεπτικών ουσιών και νερού, να προκαλέσουν ασταθή μόρια που βλάπτουν τα κύτταρα και να απελευθερώσουν τοξικές χημικές ουσίες, οι οποίες μπορούν να μειώσουν το επίπεδο της φωτοσυνθετικής χρωστικής χλωροφύλλης.
Άλλοι επιστήμονες χαρακτήρισαν την έρευνα χρήσιμη και επίκαιρη, αλλά προειδοποίησαν ότι αυτή η πρώτη προσπάθεια ποσοτικοποίησης της επίδρασης των μικροπλαστικών στην παραγωγή τροφίμων θα πρέπει να επιβεβαιωθεί και να τελειοποιηθεί με περαιτέρω συλλογή δεδομένων και έρευνα.
Ο καθηγητής Ντένις Μέρφι, στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Ουαλίας, δήλωσε: «Αυτή η ανάλυση είναι πολύτιμη και επίκαιρη για να μας υπενθυμίσει τους πιθανούς κινδύνους της μικροπλαστικής ρύπανσης και την ανάγκη για επείγουσα αντιμετώπιση του ζητήματος, αλλά ορισμένα από τα κύρια στοιχεία της απαιτούν περισσότερη έρευνα για να γίνουν αποδεκτά ως ισχυρές προβλέψεις».
Η νέα μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences, συνδύασε περισσότερες από 3.000 παρατηρήσεις της επίδρασης των μικροπλαστικών στα φυτά, που προέρχονται από 157 μελέτες.
Η Ασία επλήγη περισσότερο από τις εκτιμώμενες απώλειες καλλιεργειών, με μειώσεις και στις τρεις αυτές κατηγορίες μεταξύ 54 και 177 εκατ. τόνων ετησίως, δηλαδή περίπου το ήμισυ των παγκόσμιων απωλειών. Το σιτάρι στην Ευρώπη χτυπήθηκε επίσης σκληρά, όπως και ο αραβόσιτος στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Άλλες περιοχές, όπως η Νότια Αμερική και η Αφρική, καλλιεργούν λιγότερες από αυτές τις καλλιέργειες, αλλά έχουν πολύ λιγότερα δεδομένα σχετικά με τη μόλυνση από μικροπλαστικά.
Οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν επίσης μια δεύτερη μέθοδο – ένα μοντέλο μηχανικής μάθησης – που βασίζεται σε τρέχοντα δεδομένα για τα επίπεδα ρύπανσης από μικροπλαστικά για να αξιολογήσουν τον αντίκτυπο της στην παραγωγή τροφίμων. Αφού παρήγαγε παρόμοια αποτελέσματα είπαν:
«Είναι σημαντικό ότι αυτές οι δυσμενείς επιπτώσεις είναι πολύ πιθανό να επεκταθούν από την επισιτιστική ασφάλεια στην υγεία του πλανήτη», δήλωσαν ο Ζονγκ και οι συνεργάτες του. Η μειωμένη φωτοσύνθεση λόγω μικροπλαστικών μπορεί επίσης να μειώσει την ποσότητα του CO2 που προσλαμβάνεται από την ατμόσφαιρα από τις τεράστιες ποσότητες φυτοπλαγκτόν στους ωκεανούς της Γης και να διαταράξει την ισορροπία σε άλλα οικοσυστήματα.
Ο καθηγητής Ρίτσαρντ Λάμπιτ, στο Εθνικό Ωκεανογραφικό Κέντρο του Ηνωμένου Βασιλείου, δήλωσε ότι τα συμπεράσματα πρέπει να αντιμετωπίζονται με προσοχή. «Έχω σημαντικές ανησυχίες σχετικά με την ποιότητα των αρχικών δεδομένων που χρησιμοποιήθηκαν από το μοντέλο και αυτό έχει οδηγήσει σε υπερβολικές εικασίες σχετικά με τις επιπτώσεις της μόλυνσης από πλαστικά στα αποθέματα τροφίμων», δήλωσε. Οι ερευνητές αναγνώρισαν ότι χρειάζονται περισσότερα δεδομένα και δήλωσαν ότι αυτό θα παρήγαγε ακριβέστερες εκτιμήσεις.
Ο καθηγητής Ρίτσαρντ Τόμσον, από το Πανεπιστήμιο του Πλίμουθ, δήλωσε ότι η νέα μελέτη προστίθεται στα στοιχεία που υποδεικνύουν την ανάγκη για δράση. «Αν και οι προβλέψεις μπορεί να βελτιωθούν καθώς θα διατίθενται νέα δεδομένα, είναι σαφές ότι πρέπει να ξεκινήσουμε προς την κατεύθυνση των λύσεων. Η διασφάλιση ότι η συνθήκη θα αντιμετωπίσει τη ρύπανση από μικροπλαστικά έχει καθοριστική σημασία»
Τεράστιες οι επιπτώσεις σε γη και θάλασσα, δεκάδες τα εκατομμύρια νεκρών θαλάσσιων οργανισμών. Τα κράτη πλήττονται και παράλληλα αδυνατούν να συνάψουν συμφωνία προστασίας του περιβάλλοντος σε επίπεδο ΟΗΕ.
Σε αφθονία βρίσκονται τα μικροπλαστικά σε επιφανειακά και υπόγεια νερά καθώς και σε λύματα. Ανευρίσκονται στο πόσιμο νερό. Σε έρευνα του Kοelmans, αναφέρθηκε ότι οι τύποι πλαστικού που βρίσκονται στο νερό σε φθίνουσα σειρά ποσότητας είναι: τα θραύσματα (35 %), οι ίνες (25 %), οι ταινίες και άλλα λειτουργικά σχήματα.
Οι ερευνητές υπολόγισαν ότι τα μικροπλαστικά μείωσαν τη φωτοσύνθεση των χερσαίων φυτών κατά περίπου 12% και κατά περίπου 7% στα θαλάσσια φύκη, τα οποία βρίσκονται στη βάση του τροφικού ιστού των ωκεανών. Στη συνέχεια προέκτειναν αυτά τα δεδομένα για να υπολογίσουν τη μείωση της ανάπτυξης του σιταριού, του ρυζιού και του αραβοσίτου και της παραγωγής ψαριών και θαλασσινών.
Στους ωκεανούς, όπου τα μικροπλαστικά μπορούν να επικαλύψουν τα φύκια, η απώλεια ψαριών και θαλασσινών υπολογίστηκε μεταξύ 1 και 24 εκατομμυρίων τόνων ετησίως, περίπου 7% της συνολικής πρωτεΐνης, αρκετής για να θρέψει δεκάδες εκατομμύρια ανθρώπους.
Περίπου 80% των πλαστικών απορριμμάτων καταλήγουν στο θαλάσσιο περιβάλλον μετά από άμεση απόρριψη από την ξηρά
Ο ΟΗΕ δήλωσε το 2017, ότι υπάρχουν τουλάχιστον 51 τρισεκατομμύρια μικροπλαστικά σωματίδια στις θάλασσες, 500 φορές περισσότερα από τα αστέρια που υπάρχουν στο γαλαξία μας!
Τα μικροπλαστικά που βρίσκονται στη θάλασσα συχνά αποτελούν τροφή για τα ψάρια, τα οποία μετά καταλήγουν στο τραπέζι των καταναλωτών και στο ανθρώπινο σώμα.
Τα πλαστικά απορρίμματα καταλήγουν στους ωκεανούς, τις θάλασσες, τα ποτάμια και το έδαφος, απειλώντας την άγρια ζωή και τον ίδιο τον άνθρωπο.
Τα σώματα των ανθρώπων είναι ήδη ευρέως μολυσμένα από μικροπλαστικά που καταναλώνονται μέσω της τροφής και του νερού. Έχουν βρεθεί στο αίμα, τον εγκέφαλο, το μητρικό γάλα, τον πλακούντα και το μυελό των οστών. Οι επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία είναι σε μεγάλο βαθμό άγνωστες αλλά έχουν συνδεθεί με εγκεφαλικά και καρδιακά επεισόδια.
Έχει βρεθεί ότι υπάρχουν πλαστικές ίνες στον πνευμονικό ιστό, υποδεικνύοντας ότι μπορούν να εισέλθουν στην κατώτερη αναπνευστική οδό. Η εξέταση βιοψιών πνεύμονα από εργάτες κλωστοϋφαντουργίας αποκάλυψε την παρουσία ξένων σωμάτων, που πιστεύεται ότι είναι σκόνη από ακρυλικό, πολυεστέρα και/ή νάιλον.
Μελέτες σε εργαζομένους στις βιομηχανίες κατασκευής νάιλον δεν έχουν δείξει αυξημένο κίνδυνο καρκίνου, αλλά υπάρχει μεγαλύτερη εμφάνιση αναπνευστικού ερεθισμού. Οι εργαζόμενοι που χειρίζονται ίνες παρααραμιδίου, πολυεστέρα ή/και νάιλον μπορεί να εμφανίσουν διάμεση πνευμονοπάθεια, η οποία μπορεί να προκαλέσει βήχα, δυσκολία στην αναπνοή και μειωμένη ικανότητα των πνευμόνων.
Τι μπορούμε να κάνουμε εμείς;
– Γεμίζουμε και έχουμε μαζί μας το προσωπικό μας επαναχρησιμοποιούμενο μπουκάλι νερού.
– Όταν αγοράζουμε καφέ στο χέρι, έχουμε μαζί μας το προσωπικό μας επαναχρησιμοποιούμενο ποτήρι και ζητάμε να μας σερβίρουν σε αυτό.
– Όταν πηγαίνουμε για ψώνια έχουμε πάντα μαζί μας τις επαναχρησιμοποιούμενες πάνινες τσάντες μας για να αποφύγουμε τις πλαστικές.
– Αντικαθιστούμε τα προϊόντα καθημερινής υγιεινής από πλαστικό με άλλα που δεν περιέχουν πλαστικό (οδοντόβουρτσες, μπατονέτες, οδοντικό νήμα, αποσμητικό, οδοντόκρεμα κ.ο.κ.)
– Προσέχουμε και τις συσκευασίες των προϊόντων που αγοράζουμε και επιλέγουμε εταιρείες των οποίων τα προϊόντα συσκευάζονται χωρίς πλαστικό.
– Επιλέγουμε ρούχα από φυσικά υλικά, όπως το βαμβάκι, αντί για συνθετικά, τα οποία σε κάθε πλύσιμο απελευθερώνουν στο νερό ίνες μικροπλαστικών.
– Προσπαθούμε να αντικαταστήσουμε τα πλαστικά σφουγγάρια και βετέξ που χρησιμοποιούμε για την καθαριότητα του σπιτιού μας με βούρτσες και πανιά από φυσικά υλικά χωρίς πλαστικό.
– Προμηθευόμαστε κηρομάντηλα τροφίμων για να σκεπάζουμε μπωλ και να συντηρούμε τρόφιμα, ώστε να μειώσουμε την χρήση της πλαστικής μεμβράνης.
– Προτιμούμε τα σαπούνια σε στερεή μορφή για να μειώσουμε την αγορά σαμπουάν και αφρόλουτρων σε πλαστικές συσκευασίες.
– Χρησιμοποιούμε μόνο καλαμάκια πολλαπλών χρήσεων στο σπίτι μας ή καλαμάκια
Βιοδιασπώμενα.
Από την Γραμματεία του ΠΑΚΟΕ
